Zaktualizowano dnia 17 sierpnia 2022

Co to jest praca zdalna – przepisy

praca zdalna

Praca zdalna to inaczej mówiąc wykonywanie zadań poza biurem (poza siedzibą organizacji). Traktuje się ją jako rodzaj zatrudnienia, który ma swoje wady i zalety. Niestety, nie każdy ma możliwość wykonywania pracy zdalnej. Praca zdalna nie wymaga stacjonarnego biura. Do jej wykonywana niezbędne jest łącze internetowe i komputer. Praca zdalna może polegać na takich czynnościach jak:

  • redagowanie tekstów
  • prowadzenie bloga
  • przygotowywanie prezentacji
  • obsługa klienta (np. przez chat)
  • prowadzenie strony internetowej
  • grafika

Praca zdalna, a telepraca

Aktualnie w kodeksie pracy zamiast terminu pracy zdalnej używane są dwa odmienne pojęcia: telepraca lub e-praca.  Podczas wykonywania obowiązków w tej formie, pracownik nawiązuje kontakt ze swoim przełożonym głównie za pośrednictwem poczty elektronicznej i komunikatorów internetowych. Kwestia ta jest będzie sprecyzowana w kodeksie pracy. 

W oparciu o art. 67§2 kodeksu pracy „Telepracownikiem jest pracownik, który wykonuje pracę w warunkach określonych w §1 i przekazuje pracodawcy wyniki pracy, w szczególności za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej”.

Cechą charakterystyczną pracy zdalnej jest miejsce jej wykonywania. Najczęściej jest to ono wskazane przez pracownika po uzgodnieniu z pracodawcą. Wykorzystuje się w tym celu środki bezpośredniej komunikacji na odległość. Praca w taki sposób świadczona jest całkowicie zdalnie. Pracodawca daje również możliwość pracy hybrydowej.


Dla kogo praca zdalna?

Praca online jest idealną formą pracy dla pracowników, którym głównym zadaniem jest analiza i przetwarzanie informacji. Należy pamiętać, że nie sprawdzi się to w każdej dziedzinie. Poleca się ją przede wszystkim dla przedstawicieli tak zwanych wolnych zawodów, czyli dla grafików, rysowników, copywriterów, specjalistów SEO, redaktorów, tłumaczy oraz dla młodych rodziców, którzy chcieliby pogodzić pracę z opieką nad dziećmi.

Warto podkreślić, że nie każdy potrafi pracować zdalnie. Są zawody i stanowiska, gdzie ten rodzaj pracy jest po prostu niemożliwy. Czasem głównym wyjątkiem są różne sytuacje. Tak jak zagrożenie epidemiologiczne, czy pojawienie się epidemii (jak np. covid-19). 

Trudność telepracy dotyczy w głównej mierze pracowników fizycznych. Ich obecność w miejscu pracy jest niezbędna. Dlatego praca zdalna idealnie sprawdza się dla pracowników umysłowych, gdzie wynik pracy ma charakter niematerialny. Zdarzają się również sytuacje losowe, które uniemożliwiają pracownikom fizycznym dojazd do miejsca pracy. W takim wypadku, również warto sięgnąć po telepracę. Praca z domu sprawdzi się również w takich sytuacjach kryzysowych jak:

  • zagrożenie epidemią (np. pandemia)
  • ogłoszenie klęski żywiołowej
  • pożar 
  • odkażanie siedziby firmy 
  • problemy z płynnością finansową firmy (w przypadku rezygnacji ze stałej siedziby)

Praca zdalna w kodeksie pracy

W dniu 7 czerwca 2022 r. projekt ustawy o zmianie kodeksu pracy trafił do Sejmu. Jednym z głównych założeń nowelizacji przepisów jest wprowadzenie instytucji pracy zdalnej do kodeksu pracy. 

Na podstawie nowego projektu ustawy praca powinna być zawarta między pracownikiem, a jego przełożonym. Zasady jej działania będą określane na podstawie specjalnego porozumienia zawartego między pracodawcą, a zakładową organizacją związkową. Jeśli jej nie będzie to ustalenia powinny zostać zawarte w regulaminie. Nowo wprowadzane przepisy dopuszczają także wykonywanie pracy zdalnej w drodze polecenia, czy porozumienia z pracownikiem. Zmiany w pewnym stopniu mają zastąpić obecne regulacje odnośnie telepracy. W porównaniu z nią – praca zdalna będzie dużo bardziej elastyczniejszą formą wykonywania swoich obowiązków. Ponadto nowa ustawa ma uregulować nie tylko całkowitą pracę zdalną, lecz również pracę hybrydową. 

Jak wyżej zostało wspomniane ta forma pracy będzie wykonywana całkowicie, lub częściowo w ściśle określonym miejscu, dokładnie wskazanym przez pracownika. Każdorazowo powinno się tą kwestię uzgadniać ze swoim pracodawcą. Opierać się ma na porozumieniu zawartym pomiędzy obiema stronami. Na podstawie nowo wprowadzanych regulacji pracodawca zyskuje prawo do przeprowadzania kontroli trzeźwości pracowników oraz kontroli na obecność środków działających podobnie do alkoholu. 


Kiedy pracownik ma prawo pracować zdalnie?

Pracodawca może skierować swojego pracownika do pracy w domu, kiedy między innymi:

  • w trakcie trwania stanu nadzwyczajnego
  • w trakcie trwania stanu zagrożenia epidemicznego
  • w trakcie trwania stanu epidemii
  • w czasie, gdy przełożony nie jest w stanie zapewnić odpowiednich i bezpiecznych warunków pracy

Bardzo ważne jest, by przed zleceniem wykonania pracy w domu, złożyć odpowiednie oświadczenie o posiadaniu warunków technicznych i lokalowych, jakie są niezbędne do wykonywania swoich obowiązków. Dodatkowo po nowelizacji kodeksu pracy zyskuje prawo do przeprowadzeniu kontroli w miejscu pracy. Wykonywanie pracy poza siedzibą firmy nie oznacza pomijania przepisów BHP. Wręcz przeciwnie. Należy dokładnie sprawdzić, czy miejsce, w którym wykonywana jest praca owe warunki zachowuje. Kontrola powinna być dużo wcześniej zaplanowana, tak by w żaden sposób nie naruszała prywatności pracowników.


Komu nie można odmówić pracy zdalnej

Projekt ustawy zakłada także sytuację o możliwości skorzystaniu z prawa do wykonywania pracy w domu przez ściśle wyznaczone osoby. Jest to nieliczna grupa osób, której wniosek pracodawca jest zobowiązany przyjąć. Grupa tych pracowników obejmuje:

  • pracowników – rodziców dziecka z orzeczeniem o niepełnosprawności, w tym niepełnosprawności umiarkowanej lub niepełnosprawności w stopniu znacznym
  • pracownic w ciąży
  • pracowników, wychowujących dziecko do lat 4
  • pracowników sprawujących opiekę nad członkiem rodziny lub osobą pozostającą we wspólnym gospodarstwie, jeśli ta osoba posiada orzeczenie o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. 

W pozostałych przypadkach, pracodawca ma prawo odrzucić wniosek o pracę zdalną. 


Kontrola pracownika na pracy zdalnej

Obecnie kontrola pracownika, który pracuje w sposób zdalny może odbywać się tylko i wyłącznie pośrednio. Przepisy prawne upoważniają pracodawców do przeprowadzenia takiej kontroli. Będzie opierać się ona głównie na zasadach, jakie określono w regulaminie pracy. Kontroli będą w głównej mierze podlegać procedury ochrony danych osobowych oraz warunki bezpieczeństwa i higieny pracy. Kontrolę realizuje się w miejscu i w godzinach pracy. Jeśli jest to praca w domu, wcześniej należy uzgodnić to z pracownikiem (w formie porozumienia), aby nie naruszyć prywatności osób z nim zamieszkujących.

Na chwilę obecną brak jest jakiejkolwiek regulacji, która uprawnia przełożonego do bezpośredniej kontroli. Osoba zatrudniająca może jedynie zweryfikować efektywność pracy swojego pracownika. Służą do tego narzędzia online, czy też telefon służbowy. Po nowelizacji kodeksu pracy sytuacja ta być może zostanie zmieniona. Pracodawca będzie mógł sprawdzić, w jaki sposób pracownik realizuje przypisane mu obowiązki. Warunki kontroli powinny być dużo wcześniej ustalone pomiędzy stronami


BHP a praca zdalna

Praca zdalna zgodnie z zasadami BHP powinna odbywać się w bezpiecznych i higienicznych warunkach. W przypadku pracy w domu, a nie firmie należy pamiętać, że o przestrzeganiu pewnych zasad. Pracownik wykonując swoją pracę poza biurem musi pamiętać o tym, by w tym miejscu utrzymywać czystość i przestrzegać pewnych przepisów. Jednym z ważnym elementów jest zapewnienie swojego pracodawcę, że elementy środowiska domowego lub osoby trzecie nie będą miały negatywnego wpływu na bezpieczeństwo wykonywania pracy zdalnej. Zanim pracodawca zdecyduje, czy pracownik może pracować w formie zdalnej powinien dokonać oceny ryzyka zawodowego. Bowiem pozwolenie pracownika na pracę w domu jest równe ze złożeniem przez niego oświadczenia w zakresie BHP. 

Decydując się na taki rodzaj pracy, należy pamiętać, że w tym przypadku również stosowane są przepisy dot. wypadków w pracy. Inaczej mówiąc, każdy wypadek przy pracy zdalnej będzie rozpatrywany po dokonaniu oględzin miejsca wypadku, które odbędą się w terminie uzgodnionym z pracownikiem lub jego domownikiem.